hasiera



Nafarroako Euskararen Mediateka Euskarabideak abian jarritako proiektua da. Proiektuaren helburua da Nafarroako euskalki desberdinetan ekoiztutako mota guztietako materiala euskararen gaineko interesa duen edonoren esku jartzea: Nafarroako euskalkietan dauden ikus-entzunezko nahiz soinu-grabazioak, batetik, eta, bestetik, testu idatziak...[informazio gehiago]

Euskalkiak: tradiziozko sailkapena

Arrazoi praktikoak direla medio, zehatz-mehatz jarraitu diogu Orotariko Euskal Hiztegiak egiten duen euskalki-azpieuskalki-barietate banaketari. Koldo Mitxelena eta Euskaltzaindiaren lan honek, oro har, Louis Lucien Bonaparteren sailkapena erabiltzen du.
Orotariko Euskal Hiztegiak, ordea, eta guk haiekin, aldaketa batzuk sartzen ditu Bonaparteren sailkapenean.


  • Baztan, Aezkoa, Zaraitzu eta Erronkariko hizkerak euskalkitzat hartzen dira (Bonapartek barietatetzat hartzen ditu).
  • "Nafarroako Gipuzkera" barietatearen barnean Sakanak eta Etxarri Aranatzekoak sartzen dira.
  • "Gipuzkoako Goi Nafarrera" izena ematen zaio Bonapartek "Irungo Goi Nafarrera" izena eman zion barietateari.
  • Barietate desberdinak dira Erronkariko Izaba eta Uztarrozekoak (Bonaparterentzat Uztarrozeko barietatea dira bi herriotako hizkerak).


Euskalkiak: egungo sailkapena

Azken urteotan euskal dialektologiak garapen handia izan du eta irizpide metodologiko berriak erabiliz euskalkien ikerketan asko sakondu da. Honi esker gaur egungo dialektologoek  badute Louis Lucien Bonapartek eskura izan ez zuen informazioa.

Nafarroan, euskal dialektologiaren arloan, aipatzekoak dira honako izen hauek:

  • Iñaki Camino: Aezkera eta hego nafarrera ikertu ditu bereziki.
  • Jose Luis Erdozia: Sakanako hizkerak aztertu ditu.
  • Orrega Ibarra: Ultzama, Erroibar eta Esteribarko euskarari buruzko lanak argitaratu ditu.
  • Pello Salaburu: Besteak beste, Baztango hizkera ikertu du.
  • Estibalitz Montoya: Urdazubi eta Zugarramurdiko hizkera ikertu du.
  • Patxi Salaberri: Euskara itzali den hainbat eremutako ikerketak aurrera eraman ditu batez ere: Eslaba aldekoak, Ameskoa-Lanakoak, Artaxoa...

Koldo Artola, Ana Maria Etxaide, Pedro Irizar, Rosa Miren Pagola  eta Jose Maria Satrustegi bezalako ikerlariek ere ekarpen handiak egin dizkiote nafar dialektologiari.

Gainera, azken 150 urte hauetan euskarak aldaketak izan ditu: Bonapartek ezagutu zituen hainbat euskalki desagertu dira eta euskara bateratzeko prozesu batean sartu da. Hau dela-eta, pentsatzekoa da 2007. urtean euskalkiei ateratako argazkia eta 1860. urtean egindakoa ez direla berdinak izanen.

Hau guztiau kontutan hartuz Koldo Zuazok euskalkien sailkapen berri bat aurkeztu zuen XX. mendearen hondarrean, dialektologoen artean abegi ona izan duena.
Bonapartek egin zuen sailkapenetik oso urruti ez badago ere diferentzia esanguratsuak ere baditu, euskalkien izenetan esaterako: Mendebalekoa (lehengo bizkaiera), Erdialdekoa (lehengo gipuzkera batez ere), Nafarrera (lehengo ipar eta hego nafarrerak batuz), Nafar-lapurtera (lapurtera eta behe nafarrera batuz), Ekialdeko nafarrera (zaraitzuera eta erronkariera) eta Zuberera.
           
Zuazoren sailkapena edo Zuazoren mapa bezalako esapideak oso zabalduak badaude ere hemen Gaurko sailkapena deizioa erabili dugu ukitu batzuk eman behar izan dizkiogulako Nafarroako Euskararen Fonotekak  hartzen duen eremuari ongi egokitzeko. Horrela Arakil, Gulibar, Xulapain, Ezkabarte, Olaibar edo Artzibarko hizkerak kokatzeko kontutan hartu dira Iñaki Caminok egindako proposamenak. Era berean Koldo Zuazok erabiltzen dituen euskalki izenei jarraitzen badiegu ere Caminok proposatutakoak ere aintzat hartu ditugu.



Harremanak - Web mapa - Legezko oharra - Pribatutasuna